بازگشت هوشمندانه و بااحتیاط میرا موراتی به زیر ذره‌بین رسانه‌ها

میرا موراتی ذاتاً علاقه چندانی به هیاهوی کنفرانس‌ها ندارد. او در دوران تصدی کرسی مدیریت فناوری (CTO) در اوپن‌ای‌آی، نقشی کلیدی ایفا می‌کرد اما به‌ندرت به عنوان چهره رسانه‌ای و عمومی این شرکت ظاهر می‌شد. پس از تأسیس استارتاپ اختصاصی‌اش یعنی «ثینکینگ ماشینز لبز» (Thinking Machines Lab) به عنوان مدیرعامل، ردیابی او در فضای رسانه‌ای حتی سخت‌تر هم شد. از این رو، وقتی او روز پنجشنبه در سان‌فرانسیسکو روبروی خبرنگار بلومبرگ نشست—که نخستین گفتگوی مطبوعاتی بزرگ او در ۱۸ ماه گذشته به شمار می‌رود—این رویداد به سرخط خبرها تبدیل شد؛ هرچند او با وسواس فراوان مراقب بود دیتای زیادی فاش نکند.

زمان‌بندی این مصاحبه کاملاً هوشمندانه است. استارتاپ ثینکینگ ماشینز بیش از یک سال و نیم است که چراغ‌خاموش در پشت صحنه فعالیت می‌کند؛ فرایندهایی چون جذب سرمایه، استخدام محققان تراز اول و در نهایت عرضه اولین محصول تجاری خود به نام «تینکر» (Tinker) که یک رابط برنامه‌نویسی (API) پیشرفته برای تنظیم دقیق (Fine-tuning) مدل‌های هوش مصنوعی منبع‌باز است. هم‌زمان، پویایی بازار و رقابت بر سر جذب استعدادها، تصاحب مشتریان و فتح عناوین خبری به شدت فشرده‌تر شده است. اوپن‌ای‌آی—جایی که موراتی شش سال از عمر حرفه‌ای خود، از جمله دو سال آخر را به عنوان مدیر فناوری در آن سپری کرد—همواره کانون توجه اخبار است. نام آنتروپیک (Anthropic) این روزها همه جا شنیده می‌شود و شرکت xAI (بازوی هوش مصنوعی ایلان ماسک) نیز به‌تازگی با پیوستن به زنجیره اسپیس‌ایکس، پیش از عرضه عمومی گسترده خود، حجم عظیمی از توجه و سرمایه‌ها را جذب کرده است. در چنین اتمسفر سنگینی، ماندن در حالت سکوت و تمرکز، ریسک به حاشیه رفتن دارد؛ در نقطه‌ای از مسیر تجاری، باید سر و صدا ایجاد کنید تا به بازار یادآور شوید که هنوز در بالاترین سطح حضور دارید.

موراتی در جریان مصاحبه با بلومبرگ دقیقاً همین استراتژی را پیاده کرد و فراتر از چارچوب تعیین‌شده نرفت. او پیش‌نمایشی از پروژه نوین شرکتش موسوم به «مدل‌های تعاملی» (Interactive Models) ارائه داد و آن را یک الگوی کاملاً متفاوت در ساختار رابط کاربری هوش مصنوعی توصیف کرد. برخلاف رویکرد سنتی حاکم بر بیشتر محصولات کنونی بازار که بر پایه ارسال پرامپت و دریافت پاسخ نوبتی (Turn-based) استوار است، مدل‌های توسعه‌یافته در این استارتاپ قادرند جریان‌های پیوسته صوتی، متنی و تصویری را در بازه‌های زمانی بسیار کوتاه ۲۰۰ میلی‌ثانیه‌ای پردازش کنند. ایده اصلی این فناوری، درک عمیق بافت و ظرافت‌های ارتباطات انسانی نظیر پریدن وسط حرف یکدیگر، اصلاح جملات در میانه کلام و حتی مکث‌های کوتاه برای فکر کردن در زمان واقعی (Real-time) است. با این حال، موراتی با احتیاط تأکید کرد که این فناوری صرفاً یک گام اولیه است، نه یک محصول تجاری نهایی و از اعلام هرگونه تاریخ رسمی برای عرضه آن خودداری کرد.

او همچنین به پرسش‌هایی درباره پرفشارترین دوره حضورش در کانون توجهات پاسخ داد؛ یعنی همان هفته پرآشوب نوامبر ۲۰۲۳ که هیئت مدیره اوپن‌ای‌آی ناگهان سام آلتمن را اخراج کرد و او به عنوان مدیرعامل موقت منصوب شد (رویدادی که در میان کارکنان اوپن‌ای‌آی به یک «بلپ» یا لغزش گذرا معروف است). موراتی تصریح کرد که در تمام آن لحظات بحرانی، قطب‌نمای تصمیم‌گیری‌اش کاملاً شفاف بوده است: حفاظت از یکپارچگی تیم و حفظ پایداری شرکت، خط‌مشی اصلی او بود که مسیر انتخاب‌ها را روشن می‌کرد، حتی اگر اوضاع از بیرون در آستانه فروپاشی به نظر می‌رسید. او ادعا کرد که بدون مداخله و مدیریت او، شرکت در آن روزها به طور کامل از هم می‌پاشید. با این وجود، او اعتراف کرد که داشتن نیت شفاف لزوماً به معنای کسب نتایج بی‌نقص نیست. او در بازنگری آن دوران اشاره کرد که اگر به گذشته برگردد، احتمالاً با سرسختی بیشتری برای کسب اطلاعات جامع‌تر و تدوین یک برنامه انتقال قدرت واقعی پافشاری می‌کرد؛ هرچند او مستقیماً به این موضوع که آیا فرجام آن رویداد را مثبت ارزیابی می‌کند یا خیر، اشاره‌ای نکرد.

در پاسخ به این پرسش چالش‌برانگیز که «آیا کماکان به رئیس سابق خود اعتماد دارد؟»، موراتی از پاسخ مستقیم طفره رفت و هوشمندانه جریان گفتگو را به سمت چالش بزرگ‌تری هدایت کرد که در طول مصاحبه بارها به آن بازگشت: تمرکز قدرت و انحصار تصمیم‌گیری‌های کلان در دست تعداد محدودی از افراد، نه فقط در اوپن‌ای‌آی بلکه در کل پهنه این صنعت. او تاکید کرد نگرانی اصلی‌اش معطوف به ویژگی‌های شخصیتی یک رهبر خاص نیست، بلکه از نبود سازوکارهای نظارتی ساختاری و موازنه قدرت ناشی می‌شود. او یادآور شد که افراد خوب نیز ممکن است تصمیمات فاجعه‌باری بگیرند و سازمان‌های خوش‌نام منحرف شوند. او پیشنهاد کرد که در این حوزه، جامعه بیش از حد بر فضیلت‌های اخلاقی فردی تمرکز کرده و از اهمیت حیاتی حاکمیت شرکتی (Governance) غافل شده است.

خبرنگار بلومبرگ در ادامه، درباره خروج جنجالی چند تن از دانشمندان برجسته اوپن‌ای‌آی و پیوستن آن‌ها به ثینکینگ ماشینز لبز در ماه‌های گذشته پرسید؛ موضوعی که موراتی عموماً از اظهارنظر درباره آن دوری کرده و خبرنگار نیز روز پنجشنبه اصرار زیادی روی آن نداشت. موراتی در این باره گفت که تاسیس یک آزمایشگاه پیشرو هوش مصنوعی از صفر، تمام نوسانات و چالش‌های سازمانیِ چند سال را در عرض چند ماه فشرده می‌کند. او همچنین تایید کرد که پیشنهادهای مالی سنگین و پاداش‌های چند میلیون دلاری که در جنگ جذب استعدادهای هوش مصنوعی به یک هنجار تبدیل شده، برای افراد جذاب است، اما لزوماً تمام انگیزه آن‌ها نیست. او در پایان با لبخندی که خنده حضار را به همراه داشت، گفت: «باور کنید وقتی صبح‌ها از خواب بیدار می‌شوم، تمام فکرم معطوف به نابود کردن رقبایم نیست.»

در بخش پایانی گفتگو، سوالاتی درباره چشم‌انداز آینده فناوری‌های هوش مصنوعی و پیامدهای انسانی آن مطرح شد؛ از جمله این تناقض که شرکت‌های هوش مصنوعی روزگاری مدعی بودند این فناوری ابزار قدرتمند جدیدی در دست بشر خواهد بود، اما اکنون جامعه با هراس از موج گسترده تعدیل نیرو و بیکاری مواجه شده است و حتی گمانه‌زنی‌هایی از کاربرد هوش مصنوعی در ساخت سلاح‌های شیمیایی به گوش می‌رسد. موراتی که متولد آلبانی است و با لهجه ملایم اروپای شرقی صحبت می‌کند، رویکردی کاملاً متوازن در پاسخ خود اتخاذ کرد. او از دوقطبی‌سازی آینده به شکل یک آرمان‌شهر (یوتوپیا) یا ویران‌شهر (دیستوپیا) امتناع کرد و گفت هیچ‌یک از این سناریوها از پیش تعیین شده نیستند؛ بلکه مقطع زمانی کنونی همان دوران سرنوشت‌سازی است که معماری آینده را رقم خواهد زد. با این حال، او قاطعانه هشدار داد که اگر انسان‌ها خیلی زود دست خود را از روی فرمان هدایت این فناوری بردارند، با آینده‌ای بسیار متفاوت و قطعاً نامطلوب روبرو خواهیم شد. *توضیح: در نسخه اولیه این گزارش، مدت‌زمان دقیق حضور میرا موراتی در سمت مدیریت فناوری اوپن‌ای‌آی به اشتباه درج شده بود که بدین وسیله اصلاح می‌شود.*